De Basarwa leven in een situatie waarin het naar school gaan ondergeschikt is aan hun pogingen om te overleven. De Basarwa zijn van oorsprong nomaden uit de Kalahari woestijn, die wanneer de omstandigheden daarom vragen verhuizen naar een plek waar ze meer bestaansmogelijkheden hebben. Wanneer ouders er op uit gaan om werk te vinden laten ze de kinderen thuis, bij grootouders of oudere broers en zussen. Deze zijn niet altijd in staat tot het verzorgen van de kinderen en bovendien horen deze kinderen natuurlijk naar school te gaan.

De Basarwa die rondom de kleine stad Serowe wonen verkeren momenteel in dusdanige sociaal-economische omstandigheden dat ze op verschillende manieren aangewezen zijn op hulp. Vooral alleenstaande moeders met kinderen zijn geregistreerd als “needy” (= hulpbehoevend), het geen betekent dat in hun primaire levensbehoeften wordt voorzien. Ze kunnen per maand een voedselpakket afhalen en 2 schooluniformen (voor 7 schooljaren) en –ouderbijdrage zijn gratis.

De mensen leven eigenlijk van én met “niets”. Ze bezitten enkel een lapje grond waarop een hut of zelfgemaakte schuilplaats als woning fungeert. De sisters Ursulines hebben een aantal jaren geleden met projectgelden een aantal stenen één-kamer-huisjes laten bouwen. Basarwa maken daar dan hele families gebruik van. Er is geen waterleiding, wel een waterpunt op loopafstand, waar de vrouwen de emmers water vullen, die ze op hun hoofd naar huis dragen. Er is geen elektriciteit en geen gas. De hele dag houden ze een vuurtje aan waar water voor thee en de maaltijd op wordt bereid. De mensen leven buiten op de grond, en wanneer nodig schuilen ze onder een rieten open hut die ze zelf met palen en gras hebben gebouwd. Soms wordt gedroogde modder gebruikt om de muren te plaveien of een soort van steen te creëren. Sommige mensen hebben een dier of een paar dieren, zoals ezels, geiten, kippen of honden, andere hebben ook een kleine moestuin waar ze proberen groenten te verbouwen. Ze leven van dit soort kleine dingen, soms aangevuld met een kortdurend betaald karwijtje (casual labour) dat ze voor iemand kunnen doen. Sommigen vinden werk voor een paar maanden op een “cattlepost” waar ze op de koeien of geiten mogen passen. De familie verhuist dan van de stad naar het land, waar de kinderen niet naar school kunnen.

De sisters Ursulines werken met deze families aan oplossingen om kinderen bij andere familieleden onder te brengen zodat ze wel naar hun school kunnen blijven gaan. Het aantal schoolgaande kinderen van deze bevolkingsgroep was bij onze aankomst ongeveer 50%.

Je kunt je afvragen waarom je deze ouders en kinderen niet gewoon hun gang moet laten gaan, hun leven op hun eigen wijze invulling geven. De Basarwa leefden oorspronkelijk in de Kalahari en leidden daar een onafhankelijk bestaan. Dat laatste is hier rondom Serowe absoluut niet het geval. Deze groep mensen kan geen kant meer op. Ze leven al te lang onder de rook van een stad, kunnen niet meer jagen en verzamelen, zijn vervreemd van het “bushleven”, zijn niet meer onafhankelijk maar juist totaal afhankelijk. Daarnaast worden zij als bevolkingsgroep gediscrimineerd en gemarginaliseerd. Wat daar in deze tijd bij komt is dat het overgrote deel van de volwassenen besmet is met HIV of Aids heeft. In Botswana ligt het percentage HIV besmetting tegen de 40 %, bij de Basarwa ligt dit percentage tientallen procenten hoger. De gemiddelde levensverwachting is inmiddels gedaald tot onder de 40.. Onwaarschijnlijk laag waardoor een hele laag jonge mensen, die juist voor de opbouw zouden moeten zorgen, verdwijnt met alle gevolgen van dien.

Het lukt onvoldoende om deze groep van voorlichting en informatie te voorzien en/of om gedragsverandering te bewerkstelligen. Volgens ons is onderwijs dé manier om kennis en informatie over te brengen, en om kinderen een kans te geven op een beter bestaan. De kinderen zijn, zoals het cliché toch maar weer zegt: de toekomst. Die kinderen daar gaan we voor, daar zit de hoop!!

Maak het voor de Basarwa kinderen gemakkelijker om te slagen in het onderwijs!